Ψυχικές διαταραχές: αλήθειες και προβληματισμοί.

Μαι 8, 2016 by

Ψυχικές διαταραχές: αλήθειες και προβληματισμοί.

 Σχιζοφρένεια, κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, κρίσεις πανικού, και άλλα πολλά. Είναι εκφράσεις που συρρέουν όλο και περισσότερο στον καθημερινό μας λόγο τα τελευταία χρόνια. Και μαζί με αυτές έρχεται και ο φόβος για το άγνωστο, ο φόβος για την τρέλα, όπως πολλοί από εμάς θα έλεγαν. Ποιος είναι όμως ο ορισμός των ψυχολογικών προβλημάτων, και πώς αυτά θα μπορούσαν να εμφανιστούν σε ένα άτομο; Ποιος είναι ο ρόλος των διαγνωστικών ¨ταμπέλων¨ που χρησιμοποιούν οι ειδικοί, αλλά που πολλές φορές εμφανίζονται και στον καθημερινό μας λόγο, εμπλουτισμένες με διάφορα στερεότυπα και εικόνες, που μπορεί να είναι και τρομακτικές;

Για αρχή, νομίζω ότι θα ήταν χρήσιμο να δοθεί ένας ορισμός για το τι είναι ψυχική διαταραχή. Σύμφωνα λοιπόν με το DSM (Diagnostic and Statistical Manual)- ένα επιστημονικό εγχειρίδιο που ασχολείται με την καταγραφή των ψυχικών διαταραχών και τη στατιστική τους μελέτη-, ψυχική διαταραχή είναι μία κατάσταση στη ζωή ενός ατόμου κατά την οποία μπορεί να παρουσιάσει σημαντικά αισθήματα προσωπικής δυσφορίας, και μια ανικανότητα να ανταπεξέλθει, ή μια τάση να δυσλειτουργεί, σε σημαντικούς τομείς της ζωής του, όπως για παράδειγμα η εργασία. Οι συμπεριφορές και η στάση ζωής που επιδεικνύει το άτομο λόγω αυτή της διαταραχής πρέπει να έρχονται σε σύγκρουση με τις υπάρχουσες κοινωνικές νόρμες της κοινότητάς του. Δηλαδή, για παράδειγμα, το να ακούει κάποιος φωνές σε μια δυτικού τύπου κοινωνία, όπως είναι η Ελλάδα, δεν είναι κάτι το επιθυμητό και αποδεκτό, θεωρείται μη φυσιολογικό.

Πώς μπορεί να προκύψει όμως μια ψυχική διαταραχή σε έναν άνθρωπο; Η επιστημονική κοινότητα έχει καταλήξει, τα τελευταία χρόνια, στην υπόθεση της αλληλεπίδρασης φύσης και ανατροφής. Εν ολίγοις, θεωρείται ότι για να αναπτύξει ένα άτομο μία ψυχική διαταραχή πρέπει να έχει μία προδιάθεση, γενετική ή βιολογική, προς αυτή τη διαταραχή (π.χ. ιστορικό στην οικογένεια μιας διαταραχής που υπονοεί κληρονομικότητα, προβλήματα κατά την εμβρυική ηλικία, ή μια σοβαρή ασθένεια κατά τα παιδικά χρόνια, κ.α.). Ωστόσο, για να εμφανιστεί κάποιο πρόβλημα στη ζωή του ατόμου, θα πρέπει να υπάρχουν και σημαντικοί εκλυτικοί παράγοντες από το περιβάλλον του, που θα ευνοήσουν στην εμφάνισή του, όπως για παράδειγμα δυσκολίες κατά την παιδική ηλικία, κακοποίηση από τους γονείς, ή μία σημαντική απώλεια στη ζωή του ατόμου.

Τι υπονοούν λοιπόν τα παραπάνω δεδομένα; Όπως έγινε σαφές, ένα ψυχολογικό πρόβλημα μπορεί να διαγνωστεί όταν το άτομο που το αντιμετωπίζει παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες όσον αφορά τον εαυτό του, τους άλλους, και σημαντικές πτυχές της ζωής του. Τότε είναι που κάποιος χρήζει βοήθειας από κάποιον ειδικό (ψυχολόγο, ψυχίατρο, ή κοινωνικό λειτουργό). Αν πάρουμε ως δεδομένο ότι κάθε άνθρωπος είναι ένα ξεχωριστό και πολυεπίπεδο ον, όταν βρίσκεται σε μία δύσκολη φάση της ζωής του, μπορεί να παρουσιάσει ένα πρόβλημα, αλλά με τον δικό του μοναδικό τρόπο, που πάντα θα διαφέρει από τον τρόπο των άλλων ανθρώπων. Οι διαγνώσεις λοιπόν εξυπηρετούν τους ειδικούς με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Όχι με το να δηλώσουν ότι ένα άτομο έχει τη συγκεκριμένη ψυχική διαταραχή και έτσι είναι, αλλά περισσότερο σαν μια επιμέρους βοήθεια, ώστε ο ειδικός να κατανοήσει το άτομο, να μπορέσει να σχεδιάσει την όσο το δυνατόν καλύτερη υποστήριξή του, και μαζί να βρουν μία λύση στο πρόβλημα.

Οι διαγνώσεις λοιπόν δεν χρησιμοποιούνται σαν ταμπέλες, αλλά σαν ένας μπούσουλας μεταξύ των ειδικών, που δρα υποστηρικτικά, και βοηθά στην επικοινωνία και την κατανόηση. Ακόμη, σημαντική είναι η συμβολή του κοινωνικού παράγοντα στον ορισμό των ψυχικών διαταραχών. Κάτι που μία κοινωνία δεν θεωρεί ως κοινωνικά αποδεκτό, τότε μπορεί να καταταχθεί στην κατηγορία της ψυχικής διαταραχής. Τα διαγνωστικά εργαλεία συνεχώς αναθεωρούνται, ώστε να μπορέσουν να συμπεριλάβουν τους πολιτισμικούς παράγοντες που επηρεάζουν τους ορισμούς αυτούς. Αυτό σημαίνει ότι οι εκάστοτε ορισμοί δεν είναι στατικοί, αλλά συνεχώς μεταλλάσσονται, με βάση τα πολιτισμικά δεδομένα. Για παράδειγμα, διαταραχές που κάποτε ανθούσαν, τώρα δεν συναντώνται τόσο συχνά, ή έχουν πάρει τη θέση τους άλλες, που είναι περισσότερο κοινωνικά και πολιτισμικά προσαρμοσμένες (π.χ. οι διατροφικές διαταραχές). Και δεν θα πρέπει να ξεχνάει κανείς το παράδειγμα κάποιων κοινωνιών, όπου το να ακούει κάποιος φωνές είναι κοινωνικά αποδεκτό, και πολλές φορές ακόμα και επιθυμητό! Αυτό το συμπέρασμα εγείρει προβληματισμούς για το κατά πόσο τελικά, αυτό που ονομάζουμε διαταραχή, είναι μία πραγματικότητα, ένα θέσφατο, ή είναι κάτι το κοινωνικά κατασκευασμένο. Τέλος, η υπόθεση της αλληλεπίδρασης φύσης και ανατροφής μπορεί να οδηγήσει στο εξής συμπέρασμα. Τα ψυχολογικά προβλήματα που παρουσιάζει ένας άνθρωπος δεν μπορούν να νοηθούν σαν μία ασθένεια, όπως πολύ συχνά κάνουμε στον καθημερινό μας λόγο. Είναι περισσότερο αποτέλεσμα πολλών διαφορετικών παραγόντων, μέσα στους οποίους πάντα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο το περιβάλλον του ατόμου. Αυτό σημαίνει ότι όλοι μας μπορεί να έχουμε μέσα μας μία φυσική προδιάθεση, η οποία θα επηρεάσει τον τρόπο που θα αντιδράσουμε, όταν τα πράγματα στη ζωή μας δεν πάνε τόσο καλά. Και ας πάρουμε και ως δεδομένο την οικονομική κρίση, η οποία από μόνη της αποτελεί ένα γόνιμο έδαφος για τη δημιουργία ψυχοπιεστικών παραγόντων: απώλεια εργασίας, οικονομική αστάθεια, απώλεια σημαντικών άλλων. Όλο και περισσότερο ακούγεται, το τελευταίο διάστημα, ότι λόγω της οικονομικής κρίσης οι ειδικοί ψυχικής υγείας χρειάζονται περισσότερο. Ίσως αυτό να είναι μία αλήθεια, η οποία κάνει ακόμα πιο επιτακτική την απενοχοποίηση των ψυχολογικών προβλημάτων.

Την επόμενη φορά λοιπόν, αντί να αποφασίσουμε να κολλήσουμε μία ταμπέλα σε έναν συνάνθρωπό μας, ή να αντιμετωπίσουμε με φόβο ένα δικό μας σύμπτωμά και να το αγνοήσουμε, ας γίνουμε περισσότερο ευαισθητοποιημένοι κοινωνικά, ας ενημερωθούμε, και ας αναζητήσουμε την κατάλληλη βοήθεια, όταν αυτό χρειάζεται.

The following two tabs change content below.
Εύα Μακρή

Εύα Μακρή

Κλινική ψυχολόγος, MSc Κλινικής Κοινωνικής Ψυχολογίας Α.Π.Θ.

Related Posts

Share This

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *